Het erfgoed van Crupet

Het erfgoed van Crupet heeft veel te danken aan water en steen: een versterkte woning in een slotgracht, een kerk van romaanse oorsprong, molens langs de beek en boerderijen in kalksteen- en zandsteenblokken. De meeste van deze gebouwen zijn privé-eigendom, bewoond of in gebruik: u bekijkt ze vanaf de openbare weg, zonder de eigendommen te betreden. De kaart en de lijst onderaan de pagina tonen de plekken uit de gids.

De versterkte woning of donjon

Onder aan het dorp, in de Rue Basse, staat de versterkte woning midden in een slotgracht die door de beek wordt gevoed; een stenen brug met drie bogen verbindt haar met de hoeve. Specialisten spreken liever van een versterkte woning dan van een donjon: het is een herenwoning in het dal, zonder echte militaire functie. Ze werd tussen 1286 en 1299 gebouwd en telt drie bouwlagen in kalksteenblokken, op een rechthoekig grondplan van ongeveer 13 bij 10 meter, onder een uitkragende verdieping in vakwerk en baksteen. Het gebinte van die verdieping dateert uit de 13e eeuw, wat er volgens de erfgoedinventaris de oudste nog bewaarde weergang (hourd) van Wallonië van maakt. Aan de zuidgevel behoort een uitkragende latrine tot de best bewaarde van de streek. In de 16e eeuw voegen de Carondelets er kruisvensters en een traptoren met wenteltrap aan toe.

De versterkte woning werd in 1973 beschermd als monument en als landschap, en staat sinds 2009 op de lijst van het uitzonderlijk onroerend erfgoed van Wallonië. Ze is privé-eigendom en niet te bezoeken.

De kasteelhoeve

Ten oosten van de versterkte woning heeft de herenhoeve van de Carondelets haar poorttoren behouden. Een renaissancesteen uit 1595 draagt er de namen van Guillaume de Carondelet en Jeanne de Brandenbourg, en twee wapenspreuken: "PREVOIR ET POURVOIR" en "PREVOIANT S'ASSEVRE". Volgens dendrochronologisch onderzoek werd de schuur kort na 1579 gebouwd. Een aanbouw uit 1925, het jaar waarin architect Adrien Blomme het geheel koopt, verbindt de gebouwen.

De Sint-Martinuskerk

In het centrum van het dorp wordt de Sint-Martinuskerk omringd door het oude kerkhof, met een linde ervoor. Haar romaanse toren uit de 11e en 12e eeuw kreeg op het einde van de 17e eeuw een klokkenverdieping met een barokke uivormige spits. De drie beuken dateren uit de 16e eeuw en het koor uit de 17e eeuw. Onder het portaal liggen verschillende oude grafstenen, waaronder die van Guillaume de Carondelet, gestorven in 1607. De kerk is beschermd als monument sinds 1936; het geheel dat ze vormt met het oude kerkhof, de pastorie, het plein en de linde is beschermd als landschap sinds 1964.

De oude pastorie en de linde

Naast de kerk staat de oude pastorie, gedateerd 1654. Ze werd gebouwd voor Henri de Velpen, kloosterling van de abdij van Leffe en pastoor van het dorp. Na een renovatie in het begin van de 21e eeuw huisvest ze vandaag de toeristische dienst van Assesse. Volgens de plaatselijke overlevering zou de linde op het plein rond 1830 zijn geplant om de Belgische onafhankelijkheid te vieren.

De Sint-Antoniusgrot

Tegen de oude pastorie aan, achter het kerkhof, ligt de Sint-Antoniusgrot, een kunstmatige grot gewijd aan de heilige Antonius van Padua. Kanunnik Jules Gérard, 44 jaar lang pastoor van Crupet, begint de bouw in 1900. De inwoners bouwen haar met meer dan 300 ton kalksteen en huldigen haar in op 12 juli 1903. Van 1903 tot 1909 komen er beelden bij, gemaakt in Vaucouleurs in Frankrijk, die het leven van de heilige uitbeelden: de preek voor de vissen, het mirakel van de muilezel, de jonge Antonius die Satan verjaagt en de dood van de heilige. Oorspronkelijk brachten watervallen en fonteinen het monument tot leven. Een beeld van de biddende kanunnik staat tegenover de grot, en achteraan geeft een deur toegang tot zijn vermoedelijke graf. In de volksmond kreeg het geheel door het beeld van de duivel de bijnaam "grotten van de duivel".

Kapellen en wegkapelletjes

Verschillende kleine religieuze bouwwerken sieren het dorp. De Sint-Rochuskapel in de Rue des Loges werd in 1869 door de gemeente besteld; ze is neogotisch en heeft een klokvormig dak. In de Rue Basse werd de kapel Notre-Dame de Bon-Secours in 1828 opgericht voor molenaar Pierre-Joseph Purnode en zijn echtgenote, en in 1871 op haar huidige plaats herbouwd. Er is ook een potale, een kleine devotienis, gewijd aan de heilige Jozef, en op de beboste heuvel boven het dorp een beeld van het Heilig Hart, in 1928 opgericht op initiatief van prinses Clémentine Napoléon.

Molens, boerderijen en huizen

Langs de Rue Basse herinneren verschillende gebouwen aan de tijd van de molens: de molen van la Ramonette, in 1806 ingericht als graanmolen; de molen Purnode-Lamy, gebouwd tussen 1862 en 1893 en in 1870 uitgerust met een stoommachine; de vroegere papiermolen Delvosal, waarvan het woonhuis 1770 gedateerd is. Rond het dorp draagt de grote hoeve van Jassogne, vroeger eigendom van de heren van Crupet, de jaartallen 1686, 1688 en 1712; de hoeve van Venate behoorde begin 17e eeuw toe aan Jean Carondelet, heer van Crupet; de hoeve van Lizée werd in 1869 herbouwd. In de Rue Haute dient de vroegere school uit 1863 vandaag als zaal voor het dorpscomité, en een oorlogsmonument eert de slachtoffers uit Crupet van de twee wereldoorlogen.